ΠΕΡΙΟΧΗ

Η Σκάλα Λουτρών Λέσβου

Από την είσοδο του Κόλπου της Γέρας, το μάτι αγναντεύει τον Κάμπο των Λουτρών και εστιάζει στη Σκάλα, το φυσικό επίνειο του χωριού Λουτρά, το οποίο φωλιάζει ψηλότερα, στις παρυφές του όρους Στρόβολος από τα δεξιά και του όρους Προφήτης Ηλίας στα αριστερά, μέσα στους ελαιώνες.

Η ιστορία της Σκάλας, από μετοίκηση των κατοίκων της οποίας προήλθαν – κατά μια εκδοχή – και τα Λουτρά, συνδέεται αδιάρρηκτα με την πολυεπίπεδη ανθρωπογεωγραφία της . Σημάδια ανθρώπινης δραστηριότητας από τους αρχαίους και βυζαντινούς χρόνους εντοπίζονται σε πολλά σημεία, σε όλη την ευρύτερη περιοχή. Σημαντικός αρχαίος οικισμός υπήρχε άλλωστε στη θέση Παλαιόλουτρος, στο στόμιο του κόλπου. Τα σημάδια της τουρκικής κατοχής έχουν πια εκλείψει, εκτός από τα “Τούρκικα” (γειτονιά στο χωριό Λουτρά).

Με την απελευθέρωση του νησιού το 1913, και τις ανταλλαγές πληθυσμών, το χωριό άδειασε από τους Τούρκους, ενώ στη Σκάλα εγκαταστάθηκαν μόνιμα, από το 1923, Έλληνες της Μικράς Ασίας από τις Φώκαιες και τον Τσεσμέ.

Στον γραφικό λόφο της Παναγίας υπάρχει αρχαίο οχυρό, ενώ τάφοι βρέθηκαν στις δεξαμενές υγρών καυσίμων (παραθαλάσσιος αρχαίος οικισμός). Δίπλα στην Σκάλα, από την Κουντουρουδιά, (όπου επίσης υπάρχουν ταβέρνες και ξενοδοχεία) περνούν απέναντι στο Πέραμα Γέρας οι βάρκες, (πέρασμα εδώ και πολλά χρόνια).

Στον όρμο του Παλαιοπόταμου (νότια της Σκάλας) εντοπίστηκε αρχαίος οικισμός, ενώ στον Άγιο Ερμογένη με το ομώνυμο εκκλησάκι πάνω στο βράχο, το φαγητό και το κολύμπι είναι απόλαυση. Νοτιότερα, στην Χαραμίδα, υπάρχουν και άλλες ταβέρνες. Στον εσωτερικό δρόμο Χαραμίδας – Λουτρών έχει ανασκαφεί μια παλαιοχριστιανική Βασιλική (των Τσεσμέδων) του 5ου μ.Χ. αιώνα, με ωραίο ψηφιδωτό (πτηνά και κληματίδες) στο μεσαίο κλίτος. Βορειότερα, δίπλα στην ακτή, υπάρχει το πέτρινο νησάκι Άγιος Ισίδωρος.

Το πολιτισμικό τοπίο της περιοχής της Σκάλας Λουτρών διαμορφώθηκε από τη συνάντηση και τον συγκερασμό εποχών, λαών και τρόπων ζωής που μέχρι σήμερα διαπλέκονται αρμονικά. Από παλιά, οι κάτοικοι διαφύλαξαν και ανακύκλωσαν κομμάτια αρχαίων μαρμάρων στα ξωκλήσια, στα τέμπλα, στις κρήνες. Στην ιστορική εκκλησία του Άη Γιώργη λειτούργησε στα χρόνια της τουρκοκρατίας “κρυφό σχολειό”.

Η τοπική λουτραγώτικη διάλεκτος καταγράφει τη μακρά και πολύχρωμη ιστορία της περιοχής, όπου ο λόγος χαρακτηρίζεται από τις γνήσιες λεσβιακές καταλήξεις και την ιδιαίτερη λεσβιακή προφορά με την οποία εκφέρεται, την “ουρανική”, που κάνει τη γλώσσα να κολλά στο πίσω μέρος της, στον ουρανίσκο.

Σήμερα, την πολιτισμική κληρονομιά της περιοχής διαφυλάσσουν και αξιοποιούν τοπικοί πολιτιστικοί σύλλογοι, με τη διοργάνωση ποικίλων εκδηλώσεων και με την ίδρυση το 2006 του “Μουσείου Προσφυγικής Μνήμης 1922”, όπου κοσμούνται μικρασιατικά κειμήλια, φορεσιές, σπάνιο γραφικό υλικό και βιβλία.

Από τους 1.450 μόνιμους κατοίκους του Δημοτικού Διαμερίσματος Λουτρών (2001), οι 251 κατοικούν στη Σκάλα Λουτρών και, παρόλο που οι γεωργικές δραστηριότητες είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένες, ο κοινωνικο-οικονομικός ιστός της περιοχής υποστηρίζεται από ποικίλες άλλες δραστηριότητες (αλιεία, επιχειρήσεις εστίασης και αναψυχής, κ.λπ.).

Στην ευρύτερη περιοχή των Λουτρών υπήρχε πάντα βιομηχανία μικρής κλίμακας, προσαρμοσμένη στα μέτρα του τόπου και του τοπίου, και άμεσα συνδεδεμένη με το κύριο προϊόν του, την ελιά: σήμερα υπάρχουν τρία ελαιοτριβεία, βιοτεχνία εμφιάλωσης ελαιολάδου, βιοτεχνίες παραγωγής βρώσιμων ελαιών. Σήμερα λειτουργεί ιχθυοτροφείο και ταρσανάς, που εξυπηρετεί μικρού εκτοπίσματος πλοία. Εδώ υπάρχει ένα από τα λιγοστά επισκευαστήρια παραδοσιακών ξύλινων σκαφών στο Βόρειο Αιγαίο.

Ο Κόλπος της Γέρας έχει αξιολογηθεί ως “Ευρωπαϊκού Ενδιαφέροντος” και έχει περιληφθεί στον κατάλογο Corinne biotopes, στη βάση της υψηλής οπτικής αξίας του τοπίου του και του μεγάλου αριθμού απειλούμενων/ προστατευόμενων ειδών του (Σύμβαση της Βέρνης/Συμβούλιο της Ευρώπης και Κοινοτική Οδηγία 409/79/EEC). Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα εύθραυστο οικολογικά περιβάλλον.

Το στενό και αβαθές στόμιο του Κόλπου (“καβουρολίμνη”) έχει προταθεί από το Mediterranean Action Plan/Σύμβαση της Βαρκελώνης ως χώρος δημιουργίας θαλάσσιου πάρκου, με σκοπό την προστασία της πλούσιας και απειλούμενης θαλάσσιας ζωής. Περιστασιακό πέρασμα και της χελώνας Καρέτα-Καρέτα, ο Κόλπος της Γέρας έχει εξυμνηθεί για την τεράστια αισθητική του αξία από τον Οδυσσέα Ελύτη, ενώ η καθημερινή ζωή στις αρχές του 20ού αιώνα έχει απαθανατιστεί από τον λαϊκό της ζωγράφο, τον Θεόφιλο. Έχει ενταχθεί στο δίκτυο NATURA 2000 και αξιολογηθεί ως περιβάλλον υψηλής οικολογικής αξίας από το Ε.Κ.Θ.Ε. και από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, ενώ όλη η παράκτια ζώνη του Κόλπου έχει προταθεί ως “Ζώνη Οικοανάπτυξης” (άρθρο 18 του Ν. 1650/86).

Σήμερα στη Σκάλα Λουτρών, όπως και στην ευρύτερη περιοχή, ο τομέας δραστηριοτήτων αισιόδοξο μέλλον φαίνεται να εντοπίζεται πλέον όλο και περισσότερο στην αναψυχή και στον τουρισμό. Στη Σκάλα, το παλιό ελαιοτριβείο, που σταμάτησε να λειτουργεί από τη δεκαετία του 1950, έχει μετατραπεί σε ξενοδοχείο.

Λόγω των φυσικών και πολιτιστικών χαρακτηριστικών του, ο κόλπος, και πιο συγκεκριμένα η περιοχή της Σκάλας Λουτρών, ενδείκνυται ιδιαίτερα για εναλλακτικές μορφές τουρισμού που εστιάζουν στο τοπίο και το περιβάλλον, όπως π.χ. οικοτουρισμό και αγροτουρισμό.

skala-loutron-01skala-loutron-02skala-loutron-03skala-loutron-04skala-loutron-05skala-loutron-06skala-loutron-07skala-loutron-08skala-loutron-09skala-loutron-10skala-loutron-11skala-loutron-12skala-loutron-13skala-loutron-15skala-loutron-16